Η έναρξη της σχολικής χρονιάς δεν είναι πάντα εύκολη. Για κάποια παιδιά η επιστροφή στο σχολείο μπορεί να συνοδεύεται από άγχος, φόβο, άρνηση ή ακόμη και έντονες αντιδράσεις. Μπορεί να πουν «δεν θέλω να πάω», να κλάψουν, να παραπονεθούν για πόνο στην κοιλιά ή στο κεφάλι, να δυσκολεύονται να κοιμηθούν το προηγούμενο βράδυ ή να βρίσκουν κάθε πρωί έναν καινούργιο λόγο για να μείνουν στο σπίτι. Και τότε, πριν ακόμη προλάβουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει στο παιδί μας, αρχίζουμε να ανησυχούμε εμείς.
«Τι του συμβαίνει;»
«Μήπως έχει γίνει κάτι στο σχολείο;»
«Μήπως το πιέζω πολύ;»
«Μήπως δεν το έχω βοηθήσει όσο θα έπρεπε;»
«Να επιμείνω ή να το αφήσω να μείνει σπίτι;»
………… Και κάπου εκεί, η δυσκολία του παιδιού γίνεται και δική μας δυσκολία……….
Όταν το άγχος του παιδιού γίνεται άγχος του γονιού
Είναι απόλυτα φυσιολογικό να ανησυχείς όταν βλέπεις το παιδί σου να δυσκολεύεται. Ο γονιός θέλει να προστατεύσει το παιδί του. Θέλει να το βλέπει να χαμογελά, να αισθάνεται ασφαλές, να έχει φίλους, να τα καταφέρνει στο σχολείο και να μη χρειάζεται να βιώνει φόβο ή στενοχώρια. Όταν όμως βλέπουμε το παιδί μας να δυσκολεύεται, είναι πολύ εύκολο να ενεργοποιηθεί μέσα μας η ανάγκη να λύσουμε αμέσως το πρόβλημα. Ρωτάμε ξανά και ξανά. Δίνουμε συμβουλές. Ψάχνουμε τι πρέπει να κάνουμε. Προσπαθούμε να προλάβουμε αυτό που φοβόμαστε ότι μπορεί να συμβεί. Και κάποιες φορές, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, η δική μας αγωνία προστίθεται στη δική του. Όχι επειδή κάνουμε κάτι λάθος. Αλλά επειδή είναι πολύ δύσκολο να βλέπεις το παιδί σου να δυσκολεύεται και να μην μπορείς να του αφαιρέσεις αμέσως αυτό που το φοβίζει.
Χρειάζεται πρώτα να καταλάβουμε τι συμβαίνει
Η δυσκολία ενός παιδιού να πάει σχολείο δεν έχει πάντα την ίδια αιτία. Μπορεί να υπάρχει φόβος αποχωρισμού, δυσκολία στις σχέσεις με τους συνομηλίκους, κάποια εμπειρία απόρριψης ή εκφοβισμού, άγχος για τις επιδόσεις, φόβος αποτυχίας ή κάποια αλλαγή που έχει συμβεί στη ζωή του. Μπορεί επίσης να μην μπορεί ακόμη να βάλει εύκολα σε λόγια αυτό που αισθάνεται. Γι’ αυτό έχει σημασία να μην βιαστούμε να χαρακτηρίσουμε τη συμπεριφορά του ως «τεμπελιά», «καπρίτσιο» ή «υπερβολή».
Πίσω από το «δεν θέλω να πάω» μπορεί να υπάρχει ένα:
«Φοβάμαι».
«Δεν νιώθω ότι μπορώ».
«Κάτι με δυσκολεύει και δεν ξέρω πώς να σου το πω».
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άρνηση πρέπει να οδηγεί στην παραμονή του παιδιού στο σπίτι. Σημαίνει όμως ότι πριν αποφασίσουμε τι θα κάνουμε, χρειάζεται να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει.
……….. Και κάπου εδώ μπαίνει ο δικός σου ρόλος………..
Ο ρόλος του γονιού δεν είναι να εξαφανίσει κάθε δυσκολία από τη ζωή του παιδιού. Δεν μπορείς να του υποσχεθείς ότι δεν θα φοβηθεί ποτέ, ότι δεν θα αποτύχει ποτέ, ότι δεν θα απογοητευτεί ή ότι όλοι θα του φέρονται πάντα όπως θα ήθελες.
Μπορείς όμως να του δείξεις ότι δεν είναι μόνο του όταν δυσκολεύεται. Μπορείς να το ακούσεις χωρίς να βιαστείς να δώσεις λύση.
Να του πεις:
«Καταλαβαίνω ότι σε δυσκολεύει.»
και όχι αμέσως:
«Μην αγχώνεσαι, δεν είναι τίποτα.»
Μπορείς να ρωτήσεις:
«Τι είναι αυτό που σε δυσκολεύει περισσότερο;»
χωρίς να περιμένεις απαραίτητα ότι θα σου απαντήσει αμέσως.
Και μπορείς να του δείξεις ότι το συναίσθημά του χωράει στη σχέση σας, ακόμη κι αν ταυτόχρονα χρειάζεται να βρεθεί ένας τρόπος να συνεχίσει τη φοίτησή του.
Μια ερώτηση που αξίζει να κάνεις και στον εαυτό σου
Όταν το παιδί σου λέει ότι δεν θέλει να πάει σχολείο, δοκίμασε να κάνεις μια μικρή παύση πριν αντιδράσεις.
Και ρώτησε τον εαυτό σου:
«Αυτό που κάνω τώρα βοηθά πραγματικά το παιδί μου ή προσπαθώ να μειώσω τη δική μου αγωνία;»
Είναι μια δύσκολη ερώτηση. Γιατί πολλές φορές αυτά τα δύο μοιάζουν μεταξύ τους. Μπορεί να επιμένεις να σηκωθεί από το κρεβάτι επειδή πιστεύεις ότι αυτό χρειάζεται. Μπορεί όμως και να επιμένεις επειδή δεν αντέχεις την ιδέα ότι το παιδί σου θα μείνει πίσω, ότι θα χάσει μάθημα, ότι θα αρχίσει να αποφεύγει το σχολείο ή ότι «κάτι δεν πάει καλά». …. Δεν χρειάζεται να κατηγορήσεις τον εαυτό σου γι’ αυτό…… Χρειάζεται απλώς να το αναγνωρίσεις. Γιατί όταν ο γονιός μπορεί να διαχειριστεί λίγο καλύτερα τη δική του αγωνία, μπορεί να σταθεί δίπλα στο παιδί του με περισσότερη ηρεμία και σταθερότητα.
Δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις. Ο γονιός συχνά αισθάνεται ότι πρέπει να ξέρει τι να κάνει. Ότι πρέπει να βρει τη σωστή φράση, τη σωστή λύση, τον σωστό τρόπο. Όμως ο γονιός δεν χρειάζεται να είναι πάντα σίγουρος. Μπορεί να πει:
«Δεν ξέρω ακόμη τι ακριβώς σε δυσκολεύει, αλλά θέλω να το καταλάβουμε μαζί.»
Και αυτή μπορεί να είναι μια πολύ σημαντική μορφή στήριξης. Γιατί το παιδί δεν χρειάζεται έναν γονιό που θα του λύσει κάθε πρόβλημα.…Χρειάζεται έναν γονιό που μπορεί να μείνει δίπλα του και όταν το πρόβλημα δεν έχει ακόμη λυθεί.
Πότε χρειάζεται περισσότερη βοήθεια;
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η δυσκολία δεν είναι απλώς μια φυσιολογική δυσκολία προσαρμογής στην αρχή της σχολικής χρονιάς. Όταν η άρνηση ή ο έντονος φόβος επιμένουν, επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα, τον ύπνο, τη διάθεση, τις σχέσεις ή τη σχολική φοίτηση του παιδιού, αξίζει να αναζητηθεί βοήθεια. Και αυτή η βοήθεια δεν αφορά απαραίτητα μόνο το παιδί.
Μερικές φορές χρειάζεται να στηριχθεί και ο γονιός. Να έχει έναν χώρο όπου μπορεί να μιλήσει για τον φόβο, την ενοχή, την αγωνία ή την αβεβαιότητα που νιώθει. Γιατί το να ζητήσεις βοήθεια δεν σημαίνει ότι απέτυχες ως γονιός. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις πως και εσύ χρειάζεσαι κάποιες φορές έναν χώρο για να σταθείς λίγο πιο ήρεμα απέναντι σε αυτό που συμβαίνει. Το παιδί μας δεν χρειάζεται να μεγαλώσει χωρίς δυσκολίες. Χρειάζεται να μάθει ότι μπορεί να τις αντιμετωπίζει και ότι δεν είναι μόνο του όταν τις συναντά.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο σημαντικές πλευρές του γονεϊκού ρόλου:
όχι να αφαιρούμε από το παιδί κάθε δυσκολία, αλλά να του δίνουμε την ασφάλεια ότι μπορεί να τη διασχίσει.
